Er gaan veel verhalen rond, vaak met dezelfde lading. Al langer betwijfel ik deze verhalen, en besluit op onderzoek uit te gaan. Er zijn geen werken van Rembrandt bekend over Geertje. Welke geheimen kunnen zo verborgen blijven?
Onderstaand zien we een vrouw in klederdracht uit Noord Holland. Geertje is afkomstig uit Noord Holland. het is dus mogelijk dat dit haar aanwezigheid bevestigd.
Wie is Geertje Dircks?
Geertje Dircks wordt omstreeks 1607 vermoedelijk in Edam geboren. Dat is niet zeker, omdat er geen doopboek van Edam uit die tijd bewaard is gebleven, maar wel zeer waarschijnlijk, want haar ouders wonen dan in Edam buiten de Middelieërpoort. Haar vader is Dirck Pietersz van Edam, haar moeder Jannetje Jans Brantges van Kwadijk.
Uit dit huwelijk worden drie kinderen geboren: Pieter, Geertje en Eecht of Eechje.
Het huis waarin Geertje Dircks vermoedelijk is geboren stond dus in Edam buiten de Middelieërpoort. Daar bevonden zich timmerwerven, waar haar vader werkzaam zal zijn geweest. Op 26 november1634 trouwt ze in Zwaag met Abraham Claesz, nadat beiden in Hoorn in ondertrouw zijn gegaan.
Haar man heeft een aanstelling bij de Admiraliteit van Amsterdam als scheepstrompetter. Al snel vinden we niets meer van hem; waarschijnlijk is hij in 1635 gestorven. Al binnen het eerste huwelijksjaar is Geertje terug bij af.
Na het overlijden van haar man gaat Geertje in Hoorn werken als kindermeisje van Trijntje Pieters Beets, dochter van Pieter Lambertsz Beets. In Hoorn vinden we niet alleen een kamer van de VOC, ook de Noordse Compagnie en walvisvaart leidt tot handel met Afrika en West-Indische landen. De WIC dus.
Zoals Hoorn voor de oprichting van de VOC (dus voor 1602) al een belangrijke handelsstad was, had het stadje Edam, aan de Zuiderzee, ook een vanzelfsprekende en hechte relatie met de scheepvaart.
Haar contacten daar brachten haar in contact met Rembrandt en Saskia. Zoon Titus was na drie jong gestorven kinderen in 1641 geboren. Vermoedelijk openbaarde zich bij Saskia aan het eind van het jaar 1641 een ernstige aandoening, die haar uiteindelijk sloopte.
Er zijn pentekeningen van Rembrandt bekend van Saskia die in haar bed ligt, soms ook zien we een vrouw zitten naast haar bed die zit te handwerken.
Saskia overleed toen Titus net acht maanden oud was in het jaar 1642 (14 juni) Mogelijk was Geertje toen al vertrokken naar Amsterdam waar zij niet alleen voor Titus zorgde, maar ook voor Saskia. Vaak valt hier de term 'droge min' - dat houdt in dat Saskia mogelijk weinig of geen borstvoeding meer kon geven en Geertje wel over die voeding beschikte.
Kennelijk woonde Geertje niet in de Amsterdamse Breestraat, maar op het Rapenburg. Het is bekend dat Geertje Dircks op het Rapenburg woonde, waar monumentale woningen en VOC pakhuizen stonden. Op het eiland Rapenburg waren aanvankelijk zowel de scheepswerven van de VOC als die van de Amsterdamse Admiraliteit gelegen, daarnaast houthandelaren, als toeleveranciers aan de VOC en Admiraliteit.
Op 24 januari 1648 laat Geertje Dircks, die dan in Amsterdam nog steeds op het Rapenburg woont, ten overstaan van notaris Joost van der Ven te Amsterdam een akte verlijden waarbij ze haar broer Pieter Dircksz en haar aangetrouwde neef Pieter Jacobsz Backer volmacht verleent haar zaken waar te nemen.
Mogelijk was Geertje ziek, immers later horen we dat zij in de liefdadigheidsinstelling in Gouda woonde. In het Spinhuis, een voormalig klooster: het grote Catarijnen klooster, wat in 1572 een andere functie kreeg.
De vrouwen in het spinhuis hadden het druk. Ze moesten vlas kammen en kaarden, spinnen, weven en lakens spoelen voor de de lakenindustrie. Ze sliepen in hangmatten, omdat bedden teveel ruimte innamen. Het was er vies en het stonk. Lampen mocht niet aan vanwege brandgevaar.
In deze omstandigheden kwam in 1650 Geertje Dirckx terecht, vanaf augustus 1650 tot mei 1655 heeft ze daar gewoond en daarna naar Edam gehaald waar ze is overleden.
Rembrandt zette dit jaar (1650) niets in de verf en Geertje werd zwaar ziek, volgens veel informatiebronnen.
In de national Gallery of Art, in Washington DC hangt onderstaand portret van Rembrandt, mogelijk uit het jaar 1650. Het is olieverf op doek en we zien een kunstzinnig man die helder uit zijn ogen kijkt.
https://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Rembrandt_-_Self-portrait_1650_Widener_collection.jpg
Als we op zoek gaan naar wat Rembrandt artistiek tot uiting ging brengen nadat Geertje in het Spinhuis in Gouda (waarom in Gouda?) ging wonen en werken, zien we hoe vooral het wevende element terugkomt bij 'de staalmeesters' - 'De waardijns van het Amsterdamse lakenbereidersgilde' - waarop we een groepsportret zien met vijf heren van het lakengilde waarin zijn verdieping met name gestalte kreeg en tot volledige ontplooiing komt. Zowel Leiden, Amsterdam als Gouda waren in die tijd verbonden met de laken industrie. Museum De Lakenhal dankt zijn naam en gebouw aan de 'Laecken-Halle' en in Gouda naast Molen ‘t Slot, staat nog een originele volmolen.
Daarnaast is het misschien wel meer het werk wat 'de Poolse Ruiter' wordt genoemd betekenisvoller in het begrijpen van de relatie tussen Geertje en Rembrandt.
Nu we weten dat Geertje vooral in Edam en in Hoorn haar eerste 25 jaar heeft doorgebracht, komt het beeld van de eenhoorn in mij op.
Er is geen stad ter wereld die zo’n rijke historische band met de eenhoorn heeft als Hoorn - De eenhoorn is wit en de lange, spiraalvormige hoorn op zijn voorhoofd en heeft een diepe spirituele symboliek die gaandeweg overgaat tot de ruiter op het witte paard.
De verdieping in het werk van Rembrandt, wat ná het overlijden van Saskia, zichtbaar is kreeg in het jaar 1557/8 ook gestalte in 'de Poolse Ruiter' - zijn volgende (artistieke) ontwikkelingsfase waarin zijn scheppende werken beginnen door te dringen tot diepere geheimen. Zou het kunnen dat Geertje aan deze manieren van bewustwording heeft bijgedragen?
Zou het kunnen dat zij helemaal niet met erfenissen, geld en ruzies uit elkaar zijn gegaan, maar dat dit vooral in haar eigen familie een rol speelde? Zou het kunnen dat zij met haar weefwerk, het spinnen etc in Gouda zo ook zelf de 'eenhoorn' van binnen kon integreren?
------
Ook Rembrandt en ook Geertje moet zich toch vroeg of laat de ultieme vragen gesteld hebben: Wie ben ik? Waar kom ik vandaan? Waar ga ik naar toe? Het zijn deze centrale levensvragen die hij gepoogd heeft te beantwoorden met de grote serie zelfportretten en Geertje, waarvan immers vaker wordt geconstateerd dat zij geen portret kreeg en wij dus geen beelden van haar bezitten bij die geheimen hoorde?
https://geschiedenislokaalamsterdam.nl/bronnen/uitspraak-van-de-commissarissen-in-de-zaak-geertje-dircx
https://www.hijm.info/historie/samenleving/536945_1572-1699-goudse-tuchthuis-was-liefdadigheidsinstelling
Geen opmerkingen:
Een reactie posten