Pagina's

01-02-2026

pannenkoeken tijd

Wie meebeweegt in het ritme of de cyclus van de seizoenen weet dat we begin februari het midden vormt tussen de periode vanaf de winterzonnewende naar de lente equinox. In de mythologie zijn overal ter wereld rituelen én verhalen bekend die deze dagen markeren. Wat opvalt is dat het vaak samengaat met pannenkoeken. 

Maslenitsa is een traditioneel Slavisch feest en Maria Lichtmis of het Imbolc feest wat meestal in verband wordt gebracht met de Keltische (Ierse) Godin Brigid, het wordt dan ook vaak gezien als een Keltisch feest. 

De aarde zuivert zichzelf en wij mensen maken ons ook klaar voor een nieuw zonnejaar. 

De naam 'imbolc'  verwijst naar buik of baarmoeder, de melk en de lammetjes die bij meerdere godinnen centraal staan verwijzen naar 'de melkweg'. Dit spiraalvormige stelsel heeft een centraal gebied wat het Galactisch Centrum wordt genoemd. 

Met name deze feesten zijn in vele vormen en gedaanten verder gegaan, maar oorspronkelijk te herleiden zijn tot Maslenitsa en Imbolc of Maria Lichtmis. 

Het is zo bijzonder om dit te ontdekken en uit te zoeken en de onderlinge verbanden te vinden doorheen de ontelbare mythologische verhalen en wat er in de kunst over te vinden is. Vaak 'de terugkeer van het Licht genoemd' wat het dus niet is, het Licht is niet weggeweest. Wat is het dan wel?  

De meest centrale gedachte die ik vond is deze:

Er zijn veel tradities die op 2 februari de terugkeer van het licht (lees van de zon) vieren door pannenkoeken te bakken. Een verwijzing naar de zon én de aarde...... 

In mijn ontdekkingsreis door het biografisch landschap is Rembrandt mijn leermeester. Zijn levensfasen en zijn artistieke fasen bieden veel inzicht en zeker ook met hulp van de schilderijen en etsen die bewaard zijn gebleven. Het leven van Rembrandt (Leiden, 15 juli 1606/1607 – Amsterdam, 4 oktober 1669) is onderwerp van veel kunsthistorici, helaas vaak zonder kennis van de biografische levensloopkunde. Dan krijgt je toch een ander verhaal over zijn leven. Maar goed, terug naar de pannenkoeken. 

Pannenkoeken zijn de opmaat naar het Grote Vasten, toch blijkt het Rembrandt vooral te gaan om het loflied van Simeon waar hij een voorliefde voor had en vaak verbonden wordt met het afsluiten van de kerstperiode, wat ook begin februari is vanzelf. 40 dagen tot kerst en 40 dagen na de kersttijd volgt het feest van de oermoeder. Van Maria, Brigid, Ceres, Freia en Demeter..... 

Wie zou Rembrandt voor ogen hebben gehad bij de vrouw die aan het pannenkoeken bakken is...? 




Rembrandt van Rijn
Het loflied van Simeon


Rembrandt had een speciale voorliefde voor het Bijbelverhaal waarin wordt verteld van Simeons lofzang. Gedurende zijn lange loopbaan verwerkte hij het in schilderijen, tekeningen en prenten en wel vijf keer met kleur en verf. Het begon al 1627/1628 - bij de afronding van zijn 1e artistieke fase. 

Het verhaal van (de ziener) Simeon wordt verteld in het evangelie van Lukas. Van dit verhaal is de beroemde lofzang van Simeon het meest bekend en nog steeds te beluisteren: de hymne Het Nunc dimittis of Ich habe gunug (van Bach) - wellicht sloot de profetes Hanna sluit zich aan bij de lofzang. Hanna is de dochter van Fanuël, uit de stam van Aser. 


Studie voor Simeon in de tempel, Rembrandt


In 1669, schildert Rembrandt nog één keer deze gebeurtenis. Hij heeft inmiddels twee vrouwen en heel veel kinderen ten grave gedragen. Zijn roem en fortuin zijn vervlogen. In 1668 overlijdt zijn geliefde zoon Titus. Het dochtertje van Titus, Titia, wordt na de dood van haar vader geboren. Rembrandt is haar peetvader en draagt haar naar het doopvont. Heeft hij het verhaal in de tempel steeds zo in zijn achterhoofd meegedragen om zichzelf te troosten? We weten het niet. 

In dit laatste schilderij van Rembrandt houdt Simeon de ogen gesloten. Op zijn vooruitgestoken onderarmen ligt het kind, dat geconcentreerd opkijkt naar de oude man die zingt. Simeons handen maken een adembenemend gebaar; ze steken naar voren, de handpalmen tien centimeter van elkaar, de vingers gestrekt. 

De catalogus vermeldt dat dit een onvoltooid schilderij is dat werd aangetroffen in Rembrandts atelier na zijn overlijden. Het laatste wél voltooide schilderij is 'de terugkeer van de verloren zoon' (ca. 1668) 




Deze hymne is een loflied wat gezongen werd in verwondering voor het pasgeboren kind, het licht wat je mag verbinden met de zonnelogos. https://www.esoterischchristendom.nl/christus-zonnelogos-en-zonnegeest-8.html 


Ook kende J.S. Bach dit verhaal en schreef op dezelfde thematiek Ich habe genug (BWV 82). 




Er is zoveel moois te ontdekken als je je opent voor onderlinge verbanden en niet constant bezig bent met de verschillen. Ik verwonder me zo....het tilt me op en daaruit put ik nieuwe krachten....


Op https://www.artway.eu/nl/posts/rembrandt-de-lofzang-van-simeon vind je meer beelden en een mooi verhaal van Henk van Os over deze werken van Rembrandt. Via deze link wat meer duiding https://www.bertaltena.com/nooit-te-oud-lucas-2-25-35-simeon



Geen opmerkingen: