30-12-17

de beeldtaal van Artemis van Efese

 In Artemis van Efese vloeien allerlei culturele lagen samen. Wat is haar iconografie?


Zij is patrones van de wilde natuur: altijd verbonden met de wateren en de ongerepte natuur. Zij werd vereerd in een zwarte steen. Vandaar dat haar gezicht soms nog zwart is. In haar langgerekte strakke gestalte kom je ook de schematische boom of heilige paal tegen waarin zij oorspronkelijk vereerd werd. Allerlei dieren houden haar gezelschap. De hindes aan weerskanten herinneren aan de tijd dat de grote moeder nog ervaren werd in de hinde met het grote gewei dat zich vertakte als een heilige boom, de stamboom van de familie. De bijenkoningin, de leeuw en leeuwin, de koe en de stier; kortom allerlei dieren maken deel uit van haar entourage en nestelen zich op of om haar beeltenis. Haar iconografie of beeldtaal is dus opgebouwd uit motieven uit de minerale wereld (steenverering) en uit de planten- en dierenwereld. Dan tot slot zijn er de kosmische symbolen van de dierenriem, de maan en de sterren die verwerkt worden in haar sieraden, kleding en hoofdtooi.

Artemis is Moeder van de kosmos en de aarde.





Zij met de vele borsten. Artemis van Efese wordt ook wel ‘Artemis Polymastos’ genoemd of ‘zij met de vele borsten’. Maar deze vermeende ‘borsten’ hebben geen tepel. Ze zouden oorspronkelijk door offeraars aan haar buikgordel zijn gehangen. Het zijn geen afgesneden balzakken van geofferde stieren of nog afschuwelijker van priesters die zichzelf castreerden. Het zouden vruchten kunnen zijn van amber of kleine geofferde leren zakjes met daarin de eerste levensbehoeften.

Van Artemis naar Maria

Rond 400 na Chr. werd de grote Artemis-tempel te Efese verwoest en van de ruïne werd later in Efese een Maria kerk gebouwd. In 431 na Chr. werd Maria op het concilie van Efese uitgeroepen tot Moeder Gods. Van de 18 donkergroene marmeren pilaren uit de grote Artemis-tempel komen er acht terecht in de Hagia Sophia, de kerk van Wijsheid in Istanboel.

De grote godin van Cyprus. Op Cyprus wordt de grote godin op verschillende plaatsen vereerd. Ze heette ooit Wanassa of ‘de Vrouwe’ en wordt later onder Griekse invloed Aphrodite genoemd. Desondanks vertoont de iconografie van de Cypriotische Aphrodite veel oosterse invloed. In haar hoofdheiligdom bij Paphos wordt ze vereerd als grote zwarte steen. Elders doet zij zich voor als jonge

Artemis van Efese

lentegodin van de liefde. Weer ergens anders is zij de moeder met een kind aan de borst. Op weer een andere plaats is zij de oude wijze. In de duisternis van de grot ontfermt zij zich over de geliefde doden. Aphrodite kan zwart zijn; zij kan tweevoudig zijn in haar lente en herfstaspect; zij kan een baard hebben en is dan manvrouwelijk en tot slot: zij kan gewapend gaan.





Van Aphrodite naar Maria

Bovenop de veel grotere antieke Aphrodite-tempel in het antieke Paphos is er een kleine Maria kerk gebouwd; deze staat aan de rand van het huidige dorp Kouklia. In de kerk is er een icoon genaamd Panagia Galaktrophousa naar de Almoeder die altijd melk geeft.

Net als in de (heidense) oudheid Almoeder Aphrodite gevraagd werd de melk uit de moederborst te laten stromen, komen nu christelijke vrouwen bij de icoon van Almoeder Maria votiva offeren met dezelfde bede. Overal en altijd is er die transculturele overdracht. 

Geen opmerkingen: