07-06-18

Art nouveau

De kunststijl die art nouveau kende een korte maar hevige bloeitijd maar verdween toen de mensheid de tijd van oorlogen inging. Deze veelbelovende kunststroming had een verbindend karakter....



Art nouveau kende een korte maar hevige bloeitijd, dat zich voornamelijk uitbreidde tijdens de belle époque. In West-Europa was de stijl ruim voor 1910 al verleden tijd, in het oosten kon ze wat langer overleven.

Een kunststroming die tussen 1880 en 1914 op verschillende plaatsen in Europa opkwam, was voornamelijk een reactie op het vorm-vervagende impressionisme. De stroming staat ook onder diverse andere namen bekend, zoals Art Nouveau in Frankrijk, Sezession in Duitsland en Oostenrijk en Stil Modern in Rusland. De stromingen hebben als gemeenschappelijk kenmerk het gebruik van golvende ornamentele lijnen, vaak in de gedaante van gestileerde planten. Kenmerkend zijn de asymmetrie, gebogen lijnen en de decoratiemotieven die zijn afgeleid van dieren, bloemen en planten. De inspiratie komt van de natuur;- bloemen, planten, vuur, water- en vrouwenfiguren.





 In de volksmond werd jugendstil ook spaghettistijl of style nouille genoemd, vanwege de typische golvende lijnen. De stroming kende een korte maar hevige bloeitijd. In West-Europa was de stijl ruim voor 1910 al verleden tijd, in het oosten werd ze wat langer toegepast.

Art nouveau is meer een lifestyle, een decoratieve stijl die invloed gehad heeft op de bouw- beeldhouw- en schilderkunst. De art nouveau is kenmerkend voor het 'fin de siécle' (nabloei)- de vaak decadente periode rond de eeuwwisseling, waarin echter ook de aanzet gegeven wordt tot de moderne tijd. Dit werd in de WO I 'la belle 'epoque' genoemd vanwege de vele veranderingen.

De industriële revolutie, die ook het einde van het IJzeren Tijdperk (Hindoes spreken over de 'Kali Yuga') inluidde, waar in 1899 écht een einde aan kwam gaat dus samen met de Art Nouveau kunst-stroming. De industriële revolutie begon rond 1750 in Engeland en de stoommachine stond aan het begin van deze ontwikkeling. De gevolgen van de industrialisatie waren te zien in het proces van de snelle urbanisatie van voorheen relatief kleine dorpen en stadjes waar de nieuwe fabrieken kwamen en mensen moesten gaan reizen naar werk, gelukkig kwam een arbeidswet waarin stond dat vrouwen en jongens tot 16 jaar niet meer dan 11 uur per dag mochten werken. Dat was een belangrijke stap in de geschiedenis die uiteindelijk leidde tot kiesrecht, ook voor vrouwen.

De esoterische traditie weet dat wij al sinds 1879 al leven in een nieuwe tijd, waarin we een nieuwe tijdgeest en nieuwe cultuurperiode ingegaan zijn. In 1879 begonnen  de sluiers die ons afgescheiden hielden van de geestelijke wereld  open te gaan. Het is de tijd waarin gelegenheden tot vooruitgang zich het meest voordoen! Het is een tijd van kansen. Dat hield en houdt in dat vanaf de grote wending in 1899 de mensen van binnenuit weer een verbinding beginnen te krijgen met de geestelijke wereld.

Grote namen uit die tijd zijn o.a. Freud, Nietzche, Albert Einstein, Louis Pasteur en Madame Marie Curie. In 1900, het laatste regeringsjaar van koningin Victoria, eindigde ook het Victoriaanse tijdperk.         

           

                                                                     
In de kunstwereld was dit voor William Morris en verschillende van zijn vrienden in de Preraphaelite Brotherhood aanleiding om de 'Arts en Crafts Movement' te stichten. Veel architecten, boekdrukkers en binders, pottenbakkers, juweliers, schilders, beeldhouwer en meubelmakers sloten zich daarbij aan omdat zij allemaal tegenstanders waren van de tot dan toe fabrieksmatig vervaardigde gebruiksvoorwerpen. Voortaan stond op veel producten: made in....

In 1897 vormt een groep avant-garde kunstenaars in Wenen de Wiener Sezession, zij streefden naar het scheppen van eigentijdse kunst. Gustav Klimt is een bekende naam uit deze stroming.

Japanse kunst en kunstnijverheid wordt de grote mode in Europa, in Parijs opende het eerste Maison zich die glaswerk van Tiffany (porselein uit Japan) ging verkopen. Frans glas kreeg een impuls door het werk van Emile Gallé, maar hij ontwierp ook meubels, vaak met versieringen naar de natuur zoals slanke libelles.

Een ander motief van de art nouveau is het 'zweepslagmotief' - de asymmetrische vorm van een knallende lange zweep of een kronkelend lint, wat vaak terugkeert in balkonhekken.In België werden deze plantmotieven vaak gestileerd. Daar ontstond de nu zo bekende dynamische "zweepslag" van Victor Horta.

                                 
In Duitsland werd deze nieuwe stijl Jugendstil genoemd, dit toont zich in veel gietijzeren ornamenten, huizen die rijkelijk met stucwerk werd versierd en meubels met houtsnijwerk of schilderingen met bloemmotieven.

In Spanje, waar de art nouveau, 'stile modernista' wordt genoemd heeft als belangrijkste vertegenwoordiger Antonio Gaudi, ook bij hem vind je de (biologische) natuur in zijn werk terug.
                       
In Rusland noemde men de stijl ‘ style moderne’. Rusland had in die tijd veel diplomatieke contacten met Frankrijk, wat gepaard ging met geschenkenuitwisseling, waardoor ook veel Franse kunstvoorwerpen terechtkwamen in Rusland. Fjodor Sjechtel is de belangrijkste architect van de Russische Art Nouveau. Een kunstenaarskolonie op het landgoed Abramtsevo werd de bakermat van de Russische Art Nouveau, die zich evenals de Peredvizjniki wijdden aan het eigen Russisch culturele erfgoed. Geinspireerd door de Engelse Arts and Craft-beweging

In Nederland komt deze industriële ontwikkeling pas laat op gang; een van de eerste vernieuwers is H.P. Berlage die meer een voorstander is van zakelijkheid zonder overdadige versiering. Het jachtslot Sint-Hubertus op de Hoge Veluwe is hier een mooi voorbeeld van en bestaat uit eerlijk materiaal gebruik en draagt de vorm van een (gestileerd) hertengewei, waar ook in de decoratie naar wordt verwezen en onder invloed van F.L. Wright tot stand kwam. Maar ook Jan Toorop behoort bij deze stroming en werd bekend met affiches.




Drukwerk, met name boeken en affiches maakten een grote ontwikkeling door, met name de lithografie die vooral door de affiches van Toulouse Lautrec en Alphonse Mucha vormen kreeg met een vrouwenfiguur in decoratieve lijnen, met ornamenten omgeven. De jugendstil kenmerken kwamen het meest tot uiting in de grafische kunst, waar de lijn het belangrijkste element is. De illustraties en de letters werden als één geheel ontworpen. Zo ontstond een combinatie van beeld en tekst. De lettervormen, vooral de initialen uit de jugendstil- of art nouveauperiode, inspireren nog steeds veel kalligrafen.

In deze verschillende termen wordt duidelijk gemaakt dat art nouveau een reactie vormde op de bestaande neo-stijlen. Het nieuwe zat in de herwaardering van de vakman. De art nouveau kende een organische en geometrische variant. De stijl als geheel werd rond de eeuwwisseling dé toonaangevende stroming in de toegepaste kunst.

Een unieke kunststroming gedurende 1880 tot 1914
Een heel bijzonder kunstrichting, immers,
ze bouwde nergens op voort...
ze had geen vervolg...

Geen opmerkingen: