16-05-18

het mystieke als woekerplant


Er is een sterke gerichtheid waar te nemen bij de drie religies van het Boek en dat is op Abraham. Ook in het soefisme waar de Perzische dichter Rumi een belangrijke vertolker van is.



Mystiek te maken heeft met een geheim dat schuilgaat in de mist en gevolgen heeft in de vorm van een scheuring - een heimwee naar een verloren paradijs, naar eenwording of naar een wandelen met God. Het is met name Plato (427-347 v.C.) die debet is aan deze manier van denken. Hij leerde dat de ziel van goddelijke oorsprong is en dat er in de ziel een heimwee is naar vereniging met de Eeuwige.

De stelling 'In iedere mysticus steekt een asceet, en: ascetisme is de bron van mystiek' moet ons wel te denken geven als je mijmert over 'gehoorzaamheid' versus 'vrijheid' in het licht van maan-religie en zonne-religie waar het esoterische mee verbonden is. Het woord esoterisch betekent 1. geheim en 2. innerlijk. Het gaat daarbij om een geheime traditie die ons helpt om zicht op onszelf te krijgen – en dus: zelfinzicht. Het vinden van je eigen goddelijke kern of hoger zelf.



russische ikoon - schilder Andrej Roebljov - de ontmoeting onder de Eikenboom in Mamre



De terugkeer naar Abraham

Zowel Jodendom, Christendom als Islam wijzen terug naar Abraham. Maar waar de islamitische lijn loopt van Abraham over Ismaël naar Mohammed, loopt de Joodse lijn van Abraham over zijn andere, wettige zoon Izaäk.

De traditie leert dat Abraham (of Ibrahim)  leefde omstreeks 2000 v. Chr. de overgangstijd van het polytheïsme naar het monotheïsme krijgt in de Islam gestalte in haar geloofsbelijdenis of sjahada: Er is geen god dan Allah en Mohammed is zijn profeet. Mohammed behoorde tot de stam van de Koreisjieten die afstamden van Ismaël, de zoon van Abraham en de Egyptische slavin Hagar.

De drie religies van het Boek delen dezelfde opdracht nl het ontwikkelen van een groepswezen tot een individu en dit heeft gevolgen voor ons godsbeeld. Boeiend is dat dit al is ingezet aan het begin van een nieuw tijdperk, het IJzeren Tijdperk dat is 3000 v. Chr. begon en duurde tot ca. 1899 na Chr. In die vijfduizend jaar is de dualiteit tussen de twee zonen van Abraham gaan groeien tot datgene wat nu in de geweld-spiraal heftige vormen aan het aannemen is tussen Islam en Christendom.

Om een dualiteit te gaan doorzien is het van belang inzicht in de verschillen te vinden. Regelmatig zie ik artikelen waarin Maria, de moeder van Jezus (Isa) wordt verwart met Mirjam, de zus van Mozes en Aäron. Dát onderscheid leren herkennen is al een grote stap die je vervolgens kun uitbreiden door inzicht te vinden in de messiasverwachtingen. Deze verschillen ook in de verschillende religies zelf, veelal kun je aannemen dat de gebruikelijke islamitische (oftewel soennitische) uitleg ziet in Ahmad de profeet Mohammed, maar de sjiitische uitleg zegt dat Ahmad de Twaalfde Imam is - Het soefisme ontstond in 7e- en 8e-eeuwse sjiitische kringen, maar bloeide vooral in soennitische samenlevingen. Het heeft een literaire en poëtische traditie, waar Rumi de meest bekende dichter uit Perzië (1207-1273) van is.





Een bijzondere beweging binnen het soefisme is het universeel soefisme zoals dit door Hazrat Inayat Khan naar Europa en Amerika gebracht werd. Zijn boodschap van harmonie, liefde en schoonheid beperkt zich niet tot één religie, maar omarmt alle wereldreligies. Tijdens erediensten, zoals deze bijvoorbeeld in de soefi-tempel in Katwijk aan Zee worden gehouden, worden zeven kaarsen ontstoken, één voor het hindoeïsme, één voor het boeddhisme, één voor het zoroastrisme, één voor het jodendom, één voor het christendom, één voor de islam en één voor allen die het licht van de waarheid in de duisternis van menselijke onwetendheid hebben hoog gehouden. Deze vorm van soefisme beoogt geen nieuwe religie te zijn of nieuwe dogma's te vormen, maar beoogt eenheid tussen alle mensen evenals respect voor eenieders religie en cultuur.

Soefisme

De Soefi Beweging is een tak van een eeuwenoude vorm van Indiaas soefisme. Het woord Soefisme is afgeleid van het Griekse woord 'Sophia' dat wijsheid betekent. Hierbij gaat het om innerlijke wijsheid, de wijsheid van het hart. Ook het Arabische woord 'saf' dat zuiverheid betekent zit in het woord Soefisme. De oudste vorm van wijsheid ligt wellicht in de Egyptische mysteriën die zijn opgetekend in de hermetische geschriften en bewaard gebleven in de hermetische keten van Griekse filosofen en mystici en door de Islam verder gebracht.

In de mystiek staat het zoeken naar waarheid centraal, in de Islam gehoorzaamheid. Islam betekent 'overgave' - overgave aan de wil van God en de worstelingen die daarmee gepaard gaan is de 'Jihad' - de zelfverdediging tegen onze onvolkomenheden. De Islam vestigt onze aandacht op de betekenis van de Jihad: het gevecht met mijn eigen ego. Heel haar leven staat in het teken van die heilige oorlog.

De wereld draait om Liefde, zegt het soefisme, de mystieke tak van de Islam. We hoeven deze goddelijke liefde niet te zoeken, want ze is vlakbij: in ons eigen hart - via gebed, meditatie en gezongen of uitgesproken mantra's kunnen we ermee in contact komen.  Rumi was de leidende figuur van de soefibeweging in het middeleeuwse Konya. Hij filosofeerde met name over de voordelen van verdraagzaamheid. Bij zijn dood streden de joden, christenen en moslims van Konya om de eer hem naar zijn graf te mogen dragen. Zijn graf is nog steeds een heilige plaats voor volgelingen. Hij stichtte er onder andere de dansende derwisjen, een soefi-orde van religieuze dansers en muzikanten. In de dans draaien zij om hun as, waarbij zij mediteren en de naam van God aanroepen.





Rumi is een erg populaire dichter geworden, want zijn werken zijn naar heel veel talen vertaald. Ik geloof dat het esoterische of theosofische in zijn gedichten veel mensen aanspreekt, schrijft prof. Gino Schallenbergh. Dat suggereert een vooronderstelling van wat het soefisme zou moeten zijn, maar dat beantwoordt niet noodzakelijk aan de realiteit. Rumi is de initiator van de soefi-orde der Mevlevi die ook in Nederland bekend staat als de orde van de dansende derwisjen.



Volgens Gino Schallenbergh, docent Arabistiek en Islamkunde aan de KU Leuven, wordt het soefisme al in de eerste eeuwen van de islam verstaan als ‘de islamitische mystiek’. De essentie van het soefisme is de mystiek - Je vindt het overal in de islamitische wereld terug en in verschillende vormen. Dat is weer het specifieke aan het soefisme: In tegenstelling tot het wahabbisme of het salafisme dat overal hetzelfde is, geeft het soefisme lokale kleur.

Naast de formele regels van de islam, houden dus ook de soefi’s zich daarbij bezig met hun eigen nafs of ego.  De profeet leert dat moslims elkaars spiegelbeeld zijn -  dat wil zeggen dat als ik een slechte eigenschap in iemand zie en er neerbuigend over oordeel, ik die eigenschap dan ook bezit. Het uiteindelijke doel van een soefi is om een wali of ‘een vriend van Allah’ te worden. Het soefisme is dus het hart van de islam, het is gebaseerd op de islam. De islam kent de vijf pijlers als basis en die gelden evengoed voor de soefi.

1. Sahada (Geloofsgetuigenis)
2. Salaat (Gebed)
3. Zakaat (Armenbelasting)
4. Sawm (Vasten)
5. Hadj (Bedevaart)

Het esoterisch christendom leert dat wij de stap mogen zeggen van het ego naar het hoger zelf; dit lijkt een belangrijk aanknopingspunt te zijn met de esoterische islam. Of zoals Jalal al-Din Rumi schrijft: Het is niet je taak om naar liefde te zoeken, maar eerder om alle hindernissen tegen de liefde die je in jezelf hebt opgebouwd op te sporen en ongedaan te maken.

En dat bij mystieke liefde erotiek ook een rol kan spelen, horen we in dit romantische gedicht van Rumi :

Een moment van geluk,
Jij en ik zittend op de veranda,
Ogenschijnlijk twee, maar één in onze ziel, jij en ik,
We voelen het leven als water stromen,
Jij en ik, in de schoonheid van de tuin,
Waar vogels zingen.
De sterren kijken naar ons,
En wij gaan hen tonen wat het is een
wassende maan te zijn.
Jij en ik , bevrijd van onze ego’s, samen. (Kulliyat Sham 2114)

Maar wat Rumi ons steeds opnieuw probeert te zeggen blijft vooral een oproep, een aanduiding, een spoor : als er een waarheid is, als er een God is, dan is liefde, in welke vorm dan ook, Zijn lichtend spoor....

Over de Islam en vrouwen is het nodige in beweging....



bronnen: serie van NieuwWij over  soefisme
                Wim van der Zwan
                gedichten Rumi
                artikelen 'verwachting' st. de heraut
                mystiek en spiritualiteit o.a. door drs. E. Timmerbeil-Snel



Geen opmerkingen: