11-10-2017

over de kracht van rituelen

De ongeboren kinderen worden wel Waterkinderen genoemd, de in de knop gebroken plannen zijn verstoringen in het leven van een kind, de ouders of voorouders en kunnen al langer geleden hebben plaatsgevonden.


Ongeboren en pasgeboren kinderen zijn kwetsbare wezentjes. Werd vroeger gedacht dat zij niets voelen, nu weten we dat ervaringen in de moederschoot, of tijdens het geboorteproces of de eerste levensjaren zo overweldigend kunnen zijn dat het hen traumatiseert. Waterkinderen: een bespiegeling over vruchtbaarheid en daarmee een ode aan de vrouw en het lichaam en de kracht van rituelen.

Waterchildren is als film over vruchtbaarheid een ode aan de vrouw en aan het lichaam. Er zijn maar een paar dingen in het leven die je niet kunt plannen. Dat is als mensen dood gaan, ziek worden en het al of niet krijgen van kinderen. Het gebeurt wel of het gebeurt niet, of het gebeurt te laat. En juist die grote thema’s worden weggestopt in de samenleving.

De filmtrailer:

https://www.youtube.com/watch?v=cMuQg_QJgpU



‘She moves in mysterious ways’ is al eens gezongen over haar: voor veel mannen is het een raadsel wat hun vrouw precies doormaakt bij menstruatie, zwangerschap, bij een verstoorde kinderwens, de menopauze of in bredere zin het leven schenken aan wat je lief is.... etc... Daarnaast is er de seksuele vernedering en ontkrachting die in veel vrouwen, sporen van pijn en onmacht hebben nagelaten. Het geheel van deze ervaringen, soms in een ver verleden, heeft een wond in de buik veroorzaakt die ertoe kan leiden dat veel vrouwen met intuïtieve vermogens in deze tijd bang zijn om die in te zetten. Ze vrezen misbruik of vervolgd worden om wat je deed, in veel situaties verbonden met wat tegenwoordig de moederwond wordt genoemd. De moederwond is de pijn van vrouw-zijn, doorgegeven via generaties van vrouwen in patriarchale culturen. Het omvat ook de overlevingsmechanismen die worden aangeleerd om met deze pijn om te gaan. De kracht-dynamiek in het centrum van de moeder-dochter-relatie is een onderwerp van taboe en het hoofdissue in het centrum van de moederwond en de 'on-geboren' kinderen.

Tomoko Mukaiyama nodigt vrouwen en mannen uit zich over dit intieme thema uit te spreken.

Tomoko Mukaiyama, een in Nederland wonende Japanse pianiste, maakte al in 2009 een metafysisch kunstproject dat een mengvorm is van een installatie, een ritueel en een concert. Voor Wasted hangt ze meer dan 10.000 witte jurken op in een oude school in een klein Japans dorp. Tomoko laat mensen de persoonlijke waarde van rituelen ervaren, ze laat mensen door het labyrint van jurken lopen – een heel zacht wit universum – en dan sta je opeens oog in oog met de kern en dan sta je oog in oog met jezelf.

Het is een visuele confrontatie.

Wie de spiraalvorm van jurken naar binnen toe volgt tot het oog, ziet boven zich een tros door bloed gekleurde modeartikelen van bekende ontwerpers. Vrouwelijke bezoekers mogen een jurk mee naar huis nemen, om er een ritueel mee uit te voeren rond vruchtbaarheid. Tomoko vroeg de deelnemers om nadien een reactie op te sturen. Op basis van deze reacties maakt ze een improvisatie op een Bach Goldberg-variatie.

                 


Zo’n kunstwerk dat zij maakt is in Japan veel normaler, omdat het zo verweven is met rituelen – je loopt ergens door en doet een handeling en door het doen van de handeling zonder woorden gebeurt er iets in jezelf. En daar hoeven ook geen woorden bij. Als je klaar bent dan is het goed, of niet – dan doe je het nog een keer. Door handeling en beweging. Het is absoluut een vorm waarbinnen je zo’n thema kunt brengen, doordat je er geen woorden aan hoeft te verlenen.’Het is een universeel verhaal. Bach helpt daar ook mee: zijn muziek raakt eerder aan hele generieke emoties, dan aan heel individuele dingen.

De titel Water Children verwijst naar een Japans ritueel om de ongeboren –en daardoor onzichtbare- kinderen te herdenken.

Waterkinderen zijn dode kinderen in de onderwereld die de mythologische Sanzurivier niet kunnen oversteken, omdat ze in leven nog te weinig goede daden hebben verricht. Elke dag moeten ze, eeuwig gevangen op de oever, steentjes op elkaar stapelen als bidplaats voor hun ouders in de echte wereld. Maar ‘s avonds komen demonen die standbeeldjes vernietigen. Over de waterkinderen ontfermt zich de heilige Jizo Bosatu die hen onder zijn mantel verstopt en mantra’s ten gehore brengt. Zo vinden niet alleen de waterkinderen troost, maar ook hun ouders. Het fenomeen van de verering en aanroeping van de heilige Jizo Bosatu heeft pas vanaf de jaren zeventig voeten in de aarde gekregen. Ouders die een kind hebben verloren kunnen stenen beeldjes bij tempels plaatsen waar men vervolgens de mizuko kuyo verzorgt, oftewel de ceremonie voor de ‘waterkinderen’

Het wonder van de vruchtbaarheid heeft in tal van culturen geleid tot bijzondere rituelen, om de goden gunstig te stemmen, het verdriet te verzachten en hoop te blijven koesteren. Ze geven vorm aan emoties die moeilijk in woorden te vatten zijn. Afwisselend laat de kunstenares vrouwen aan het woord die óf kinderen hebben verloren óf over hun ervaring van seksualiteit en vruchtbaarheid vertellen. Juist deze beelden geven vorm aan scènes die zich tijdens een ceremonie voor ‘waterkinderen’ lijken af te spelen. Ze hebben een intieme kwaliteit, een intensiteit die je niet makkelijk loslaat: van heel dichtbij gefilmde, strakke gezichtjes gevormd uit steen, die niet leven of dood afbeelden, maar juist versteend leven, eeuwig gevangen op de oever in de onderwereld waar geen soelaas mogelijk is, behalve die van de heilige Jizo.





Tree of Life

Dit soort kunst-werken speuren op visuele, poëtische wijze naar de betekenis van universele motieven rond leven en dood, geboorte en afsterving. De natuur is fenomenaal  in het uitbeelden van vergezichten vol diepe, groene bossen of van close-ups die overlopen van glimmende waterdruppels op lange, scherpe grashalmen.

Opgetrokken uit duizenden witte jurkjes creëerde Tomoko Mukaiyama een kathedraalachtige ruimte waarin bezoeksters en bezoekers, als in een ritueel, ronddwaalden, verstilden en tot intieme ontboezemingen kwamen. Over kinderen die wel of niet kwamen, over seksualiteit en de gemaakte keuzes. Dit leidde de filmmaakster vervolgens naar boeddhistische rituelen rond vruchtbaarheid, zoals dat van ‘waterkinderen’: voor te vroeg geborenen, dood geborenen, nooit geborenen. Want waterkinderen, zo zegt een Japanse moeder, zijn óók echte kinderen.

RITUELEN NEDERLAND VS JAPAN

Aliona van der Horst bezoekt vruchtbaarheidsrituelen in Japan. Eén ervan is het Boeddhistische Mizuko Kuyo ritueel, waarbij ouders een hulpje van de boeddha, Mizuko Jizo, verzoeken om over de ziel van hun ongeboren of vroeggestorven kinderziel (‘waterkind’) te waken. De film toont tempels en rotswanden met vele honderden Mizuko Jizo beeldjes: elk beeldje representeert een waterkind en is door de ouders persoonlijk bijgezet. Het verdriet krijgt hier een vorm, – wordt immens.

Het Mizuko Kuyo ritueel bestaat al sinds de 17e eeuw en werd in de jaren zeventig erg populair onder de éénkindspolitiek in Azie bij toename van het aantal abortussen.

Aliona volgt Tomoko tijdens dit project en beseft zich na een aantal weken in Japan dat ze al een halve film aan materiaal heeft en gaat ervoor. De hele film is een soort cyclus van het leven. Aliona: ‘Ik denk dat je alleen maar films kan maken die persoonlijk is als er een transformatie van het persoonlijke in zit. Ik wilde mijn eigen kleine verdriet plaatsen in het hele grote spectrum van al die vrouwen die op de een of andere manier daar iets van meemaken (lijden, vreugde). Ik ben een van jullie, dat wilde ik laten zien. Een film maken of ritueel doen verzoent me een beetje met dat oncontroleerbare van mijn leven.

Aliona: ‘Mijn film begint waar Tomoko’s kunstwerk stopt: het zijn de verhalen die eronder liggen. Van vrouwen in verschillende fasen van hun leven. ‘Doordat de film zich in Japan afspeelt kan ik met groter gemak al die verhalen van vrouwen binnen laten komen. Ze zijn aan de ene kant niet vreemd, maar helemaal plaatsen kan ik ze ook niet. Je denkt niet zo snel: “Oh dit is een hele grote zeur” of “dat is zo’n alternatief type”: over Nederlanders heb je sneller je mening klaar en dus word je afgeleid door details. De Japanse cultuur is heel anders en toch zijn alle emoties hetzelfde – het gevoel dat je kunt hebben, de ervaringen. Dat vond ik bijzonder om mee te maken.’

De reacties in Japan zijn heel intens: het is niet gebruikelijk om gevoelens naar buiten te brengen. Dit project kwam daar en het werd echt aangegrepen door de vrouwen om mee te doen – je voelde een enorme behoefte en hunkering: nu is er eindelijk een mogelijkheid om het verhaal te delen. Dat zie je en dat voel je in de reacties. Er is een enorme oprechtheid, ook omdat de vrouwen niet gewend zijn om over zichzelf in psychologische termen te spreken. In Nederland wordt veel meer gepsychologiseerd. We gooien onze gevoelens of problemen vaak in een soort psychologisch kader waarin we onszelf beschrijven. Dat zorgt er ook voor dat er een afstand is: het is minder één op één.

Ik denk aan de Japanse vrouw die in het oog van Tomoko’s installatie staat over haar ervaring zegt: “Ik voel verdriet maar ik weet niet welke vorm dat het heeft”. Of dat wat een andere vrouw zei: “Toen ik het jurkje aantrok voelde ik een wit gevoel”. Dat zouden we in Nederland toch nooit zeggen? Het is een totaal ander kader van waaruit je omgaat met taal en emotie.’


Tomoko: ‘Het werk gaat niet over de menstruatie, maar over het “maandbloed”, over het leven zelf.’



Tegenwoordig wordt er veel gesproken over de ‘belichaming van het goddelijk vrouwelijke’ en een ‘ontwaakte vrouw’ zijn. Maar de realiteit is dat we geen sterke container kunnen zijn voor de kracht van het goddelijk vrouwelijke als we niet eerst die plekken in onszelf hebben onderzocht waar we ons verstoten voelden van het vrouwelijke.

Werkelijk vruchtbaar zijn betekent erkenning van de eigen creatieve krachten die zich kunnen voortplanten op diverse terreinen en zo een netwerk van verbindingen – een netwerksamenleving -  tot stand brengt op basis van onze eigen Talenten. 


Zie:   http://www.waterchildren.nl
          www.womboflight.com


Geen opmerkingen: