20-08-16

de schedel en de kristallen bal

Uit de Nag Hammadi Geschriften, oude door de Kerk verboden evangeliën, die in 1945 gevonden zijn in het woestijnzand van Egypte, komt nog een heel ander beeld van Maria Magdalena naar voren. Zij wordt daarin beschreven als de geliefde metgezellin van Jezus en de moeder van de engelen. De kunstgeschiedenis geeft veel inzicht in Maria Magdalena, als je weet waar je op letten kunt. Een voorbeeld:




                                     


schilderij: The Crystal Ball (1902), John William Waterhouse (1849-1917), privécollectie, Engeland.

De vrouw met de kristallen bal

Op het schilderij ‘The Crystal Ball’ is een vrouw in een kostbaar rood gewaad te zien met opgestoken lange zwarte haren en een kristallen bal in haar handen. Je zou het als een grote parel kunnen zien, duidend op de grote wijsheid van deze vrouw. Als je je eigen parel gevonden hebt –je eigen diepste bestemming- dan ben je immers ook heldervoelend en helderziende geworden. Ze kijkt aandachtig in de toekomst. De schedel op tafel verwijst naar haar besef van de sterfelijkheid van de mens: hoe mooi en jong je ook bent, er komt eens een einde aan je leven.

Zou dit schilderij echter nog meer kunnen betekenen? Het is toch wel erg vreemd dat Waterhouse nooit heeft gezegd of geschreven wie deze vrouw is, terwijl hij dat bij alle andere vrouwen die hij geschilderd heeft, wel heeft gedaan. Wie is deze vrouw?

Alleen voor ‘ingewijden’?
Nu ik intensief bezig ben met mijn nieuwe boek over Maria Magdalena in de schilderkunst, vielen mij enkele dingen op, die ook kenmerkend zijn voor de Magdaleense. Zou Waterhouse misschien Maria Magdalena hebben afgebeeld, alleen te ontdekken voor ‘ingewijden’? Een enkel los kenmerk is natuurlijk nog helemaal niet een ‘bewijs’, maar vele verwijzingen samen en niets dat het tegenovergestelde laat zien, geeft toch te denken.

Als je bedenkt dat Waterhouse in Rome geboren is en dat in Italië het geheim van de liefde tussen Jezus en Maria Magdalena lang bewaard is gebleven in de schilderingen van de grote meesters, dan zou het heel goed kunnen dat we hier te maken hebben met een schilderij waarop Waterhouse Maria Magdalena heeft afgebeeld.

Kenmerken van Maria Magdalena?
Op dit schilderij is oorspronkelijk een schedel te zien. Maria Magdalena wordt ook vaak afgebeeld met een schedel. Dat verwijst niet alleen naar haar wijsheid, maar ook naar de dood van haar geliefde Jezus. Wat verder opvalt op dit schilderij is het ronde raam dat uitkijkt op een boomgaard. De bomen lijken op olijfbomen. Zou hier misschien een verwijzing kunnen zijn naar de tuin van Gethsemane, de tuin waar Jezus door Judas verraden werd op de dag voor zijn kruisiging? Zou de vrouw in de kristallen bol kijken en in de toekomst de gruwelijke dood van haar geliefde Jezus zien?

Het boek op de tafel is alweer een attribuut van Maria Magdalena. Kijk bijvoorbeeld naar de schilderijen van Van Eyck of de madonna’s van Rafael. Ook het boek is symbool van wijsheid. Dan staat er een stoel die op een zetel lijkt, een ‘Sedes Sapientiae’, de ‘Zetel der Wijsheid’ waar de zwarte madonna’s vaak op zitten of de grote Sophia.

De gouden slangen op de onderkant van haar jurk duiden op oude wijsheid (Egypte) en de olielamp op tafel staat eveneens symbool voor wijsheid: ‘verlicht zijn’. Waterhouse hield zich ook netjes aan de conventies uit zijn tijd: getrouwde vrouwen hadden geen los haar, maar droegen hun lange haren opgebonden.

Zwarte magie?
Er is een theorie dat dit een vrouw zou zijn die aan zwarte magie doet. Dat lijkt me echter volkomen uitgesloten. Zij heeft de gordijnen wijd open en doet dus niet iets wat streng verboden is. Ze straalt juist innigheid, kuisheid en liefde uit en is in zichzelf verzonken in contemplatie of gebed. Ze is een prachtige, wijze vrouw vol liefde. In mijn ogen zou deze vrouw heel goed Maria Magdalena kunnen zijn, de vrouw van Jezus.

Danielle van Dijk
boek: Magdalena uit de verf

Geen opmerkingen: