01-06-16

Maria Magdalena en de Santiago route



Maria Magdalena, de vrouw naast Jezus, is met vele mysteriën omgeven. Feit is dat een van de mooiste kerken aan de route naar Santiago, die van Vézelay, aan haar gewijd is.
Esotericus Danielle van Dijk over deze ‘apostel der apostelen’, haar verering in Vézelay en de naamsverwarring rondom Maria....

Maria Magdalena, grondsteen van het christendom van de liefde


Wie kent Maria Magdalena niet uit de evangeliën?
Over haar wordt verteld dat zij de vrouw was aan wie Jezus na zijn opstanding als eerste verscheen. Zij was ook de vrouw die Jezus’ voeten zalfde met kostbare nardusolie, enkele dagen voor zijn kruisiging. Iedereen weet dat zij een zeer belangrijke vrouw was in het leven van Jezus.

De Rooms-Katholieke Kerk heeft Maria Magdalena echter in de loop der eeuwen de rol van boetvaardige zondares toebedeeld. Na een leven van zonde zou Jezus ‘zeven demonen’ bij haar hebben uitgedreven (Marcus 16:9), waarna zij hem eeuwig trouw bleef. Zij werd de heilige van de boetedoening: Sint-Maria.

Deze voorstelling van zaken is geheel onjuist.

De Rooms-Katholieke Kerk heeft dit ook toegegeven. In 1969 heeft zij onder druk van de vernieuwingsbeweging officieel verklaard dat Maria Magdalena nooit een zondares is geweest. Dat was echter veel te laat om de beeldvorming over haar te kunnen keren. ‘Zeven demonen uitdrijven’ staat voor het verkrijgen van de zeven trappen van inwijding, weten we nu.

Nag Hammadi-geschriften
Wie Maria Magdalena in werkelijkheid was, wordt gelukkig in onze tijd steeds duidelijker. Geheime teksten, gevonden in 1945 in stenen kruiken in het woestijnzand bij Nag Hammadi (Egypte) laten een heel ander beeld van deze vrouw zien. Deze geschriften uit de tweede en derde eeuw na Christus werden in de vierde eeuw streng verboden door de Romeinse (Roomse) Kerk. Het waren teksten en evangeliën van het allereerste christendom. Zo werden onder andere de evangeliën van Thomas, Filippus en Maria Magdalena aangetroffen.

Uit deze teksten, die pas decennia later openbaar werden gemaakt, blijkt dat Maria Magdalena
vanaf het allereerste begin van het christendom de ‘apostel der apostelen’ was en de intieme vertrouwelinge van Jezus. Zij was de eerste vrouw die het Christusbewustzijn kon dragen, het hoogste en meest liefdevolle bewustzijn, zoals alleen Christus dat kende.

                                   
                                                                                 schilder fra angelico

Zij was de grondsteen van het oorspronkelijke christendom, het christendom van de liefde. Zij stond als enige met Jezus’ moeder en Johannes onder het kruis en mocht hem ook zalven. Beide handelingen waren in die tijd bij de Joden alleen aan familieleden toegestaan. Dat roept de vraag op of zij niet veel meer was dan de ‘apostel der apostelen’. In het evangelie van Filippus uit de Nag Hammadi-geschriften staat bijvoorbeeld:

‘Drie vrouwen trokken altijd met de Heer op:
Maria, zijn moeder, zijn zuster en Maria Magdalena,                  
die zijn metgezellin wordt genoemd.
Want zowel zijn zuster als zijn moeder als
zijn gezellin heette Maria.’ (Filippus 25).


En ook: ‘Jezus hield op een andere manier van
Maria Magdalena dan van de andere leerlingen
en hij kuste haar vaak.’ (Filippus 46).

‘Maria’ is eerder een titel dan een naam. ‘Maria’ verwijst naar Mirjam, de grote priesteres en lerares uit het Oude Testament, de zuster van Mozes en Aaron. De naam Maria duidt in de tijd van Jezus op een vrouw die een hoge priesterlijke taak vervult in een geestelijke gemeenschap. Zo was ook Maria, de moeder van Jezus, een belangrijke ingewijde van de tempel. Jezus’ beide zusters heetten

ook Maria: Maria Salomé en Maria Jacoba. Deze twee Maria’s worden elk jaar nog steeds vereerd in het plaatsje Saintes-Maries-de-la-Mer aan de Middellandse Zee.

Magdalena is een verbastering van de Hebreeuwse eretitel ‘Migdal Eder’, wat (Grote) Wachttoren van de kudde betekent. Maria Magdalena waakt over de kudde van Jezus, de Goede Herder. Vroeger werd altijd gedacht dat zij uit het plaatsje Magdala in Galilea kwam. Dat is echter niet juist. Zij kwam uit Kapérnaüm aan het meer van Galilea, waar haar vader hogepriester in de tempel was.

Maria Magdalena is de beschermheilige van weduwen en wezen, armen en zieken, zwangeren
en pasgeborenen, onderdrukten en gevangenen. Vaak wordt zij afgebeeld met een grote mantel, die zij uitspreidt over allen die beschutting bij haar zoeken. Zij is ook de patrones van zeevaarders, wijnbouwers en tuiniers. Cassianieten, cisterciënzers, franciscanen en dominicanen vereerden haar
oorspronkelijk als hun schutspatroon. Later werd dit Maria de moeder.

Marie Madeleine is tevens de patroonheilige van de Provence. Volgens de traditie ging zij immers na de dood van Jezus met haar dierbaren naar Zuid- Frankrijk om het oorspronkelijke evangelie van Jezus, dat van de liefde, te verspreiden.

                                   

Magdalena wordt meestal afgebeeld zonder hoofdbedekking, met lange, loshangende haren om haar te onderscheiden van moeder Maria die veelal een mantel over haar hoofd draagt. De kleuren die Magdalena draagt zijn rood, groen, wit en soms ook blauw of goud.

Moeder Maria mag nooit groen dragen, omdat dit de kleur is van de vruchtbaarheid; zij draagt blauw, wit, grijs of zwart en soms rood als onderkleed.

Bij het kruis of na de dood van Jezus heeft Magdalena vaak haar haar opgestoken of een doek om haar lange haren gebonden. Haar symbolen zijn de balsempot, de burcht of de toren en het boek, dat ze in haar handen houdt of dat naast haar ligt.

Tijdens de Reformatie zijn veel kostbare beelden en schilderijen van haar vernietigd door de protestanten.


Naamsverwarring
Vele kerken en basilieken zijn vanaf de twaalfde eeuw aan Maria Magdalena (Sint- Maria) gewijd, zoals de basilieken in Vézelay en in St. Maximin-la-Sainte-Baume. Ook is ze samen met Sint-Maarten patroonheilige van de Dom te Utrecht en werden er in deze stad jaarlijks processies voor haar gehouden. De Maria Magdalena-klok in de Domtoren behoort tot de grootste en oudste klokken van deze prachtige kathedraal.

Er is in de loop der tijd veel naamsverwarring bij deze kathedralen en kerken opgetreden, omdat de naam Maria meestal alleen werd opgevat als de naam van de moeder van Jezus. Dit was natuurlijk vaak ook zo, maar lang niet altijd. Dezelfde verwarring is opgetreden bij de titel ‘Notre Dame’ (Onze Lieve Vrouwe) die zowel op Maria Magdalena als op Maria de moeder betrekking heeft. Zo zijn in de gotische Notre Dame-kathedralen uit de twaalfde eeuw veel beelden en glas-in-loodramen van beide Maria’s te vinden. Te denken valt ook aan de vele Onze Lieve Vrouwe kerken in Nederland en Vlaanderen.

                                       
                                                   
Vézelay
Een van de beroemdste basilieken die aan Marie Madeleine gewijd is, is die te Vézelay. Sinds 1979 staat deze imposante kathedraal op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO. En terecht: het is een schitterende basiliek die in grootte en lengte niet onderdoet voor de Notre Dame-kathedralen, zoals we die kennen uit Parijs en Chartres. Er is voor de bezoeker veel te ontdekken aan beelden en symboliek en veel te beleven aan sfeer: de kathedraal ademt vrijheid en spiritualiteit.

Een bezoek aan Vézelay is een machtige ervaring.

De basiliek is openlijk aan Marie Madeleine gewijd. Er is geen vermenging met de verering van de moeder Maria opgetreden. De basiliek van Vézelay werd gebouwd in 1096 tijdens de Eerste Kruistocht naar het Heilige Land (1096-1099). Er was toen een enorme opleving van de gnostiek.

Maria Magdalena werd ‘herontdekt’ als de moeder van het esoterisch christendom en de bruid van Christus. Bernardus van Clairvaux en andere invloedrijke personen wilden in Europa dit oorspronkelijke christendom in ere herstellen. Er werden kloosters gebouwd langs de pelgrimroutes
naar Compostela. Niet veel later werd begonnen met de bouw van de gotische kathedralen,
 die van origine aan dit oorspronkelijk christendom en dus ook aan Maria Magdalena gewijd werden. Zij was de ‘Notre Dame’ van het oorspronkelijk christendom. Natuurlijk werd later ook Maria de moeder in deze kathedralen vereerd.

In 1120 brak er een grote brand uit in de basiliek.

Waarschijnlijk is deze aangestoken door aanhangers van de Roomse Kerk. Dat was bij de viering van 22 juli, de naamdag van Marie Madeleine. Er zijn 1200 mensen omgekomen door vuur en verstikking. Zij waren in de kerk bijeen om Marie Madeleine te eren en haar feest te vieren. In het jaar daarvoor had de Kerk een concilie bijeen geroepen om de herleving van dit oorspronkelijke christendom de kop in te drukken. De aanhangers waren de katharen en zij moesten het ontgelden.

Na de brand werd de basiliek opnieuw opgebouwd in gotische stijl en in alle glorie hersteld.
Bernardus van Clairvaux riep in Vézelay de deelnemers aan de Tweede Kruistocht (1146- 1149) bijeen. Vele edelen en hooggeplaatste personen verzamelden zich in naam van Jezus
en Maria Magdalena. Het Heilige Land en vooral Jeruzalem moest verdedigd worden
tegen de moslims.

Verering
De crypte van de basiliek is niet door de brand verwoest en in oorspronkelijke staat bewaard gebleven. Achter in de crypte is een beeld van de gekruisigde Jezus te vinden. Tegenover hem aan de andere kant wordt Marie Madeleine vereerd. Een van haar botten wordt hier bewaard als een heilig relikwie in een koker van glas en goud, gedragen door twee monniken, twee engelen, een koning en een paus, alle van goud. De kostbare koker is meer dan een meter lang en ingelegd met vele edelstenen.

Of het echt een botje is van Maria Magdalena valt te betwijfelen, maar een feit is dat de reliek en de basiliek zeer vereerd werden in de middeleeuwen: pausen, koningen, koninginnen en edelen bezochten de kathedraal om haar te eren. Natuurlijk was de basiliek ook voor het gewone volk een pelgrimstocht waard. Maria Magdalena was er immers vooral ook voor de gewone man en vrouw, voor allen die bescherming bij haar zochten in tijden van nood.

                                       
                                                     De schelp staat al eeuwen symbool voor leven, liefde en vruchtbaarheid

Sint Jacobsschelp (Pecten jacobaeus)
De holle onderste schelp staat symbool voor wachtende moederschoot. Met een parel is de parel het symbool voor geschenk 
Pelgrims droegen schelp op hun hoed als symbool voor de pelgrimtocht. De jacobsschelp droeg bij aan hun veiligheid. Rovers kenden het symbool en lieten de pelgrims met rust; er viel toch niets te halen. Pelgrims droegen de jacobsschelp met de sluiting naar boven.


Maria Magdalena en Santiago
De basiliek van Marie Madeleine in Vézelay vormt sinds de twaalfde eeuw het beginpunt
van een van de vier grote Franse pelgrimsroutes naar Santiago de Compostela.

Op alle routes zijn veel beelden en kerken van Maria Magdalena te vinden. In de loop der tijd is vermenging met de verering van Maria de moeder opgetreden. Te denken valt hier aan de Notre Dame in Parijs, de kathedraal van Chartres, de Saint-Trophime kathedraal in Arles en de Notre Dame in Le Puy-en-Velay.

Aan het eind van de pelgrimsroute, in de kathedraal van Santiago, prijkt Maria Magdalena met een kroon op haar hoofd en een grote toren in haar linkerhand.


Danielle van Dijk

Geen opmerkingen: